Bant Genişliği ve Disk Kotası: Hosting Limitleri

Bir hosting paketi seçerken karşına çıkan iki rakam çoğu zaman en çok kafa karıştıranlar oluyor: aylık trafik (bant genişliği) ve depolama alanı. Bu iki kaynak, sitenin kaç ziyaretçiye sorunsuz hizmet verebileceğini ve kaç dosya, kaç veritabanı satırı barındırabileceğini doğrudan belirler. İkisinin nasıl ölçüldüğünü ve limit dolduğunda neler yaşandığını netleştirmek, gereksiz panik veya gereksiz harcama yapmadan doğru paketi seçmeni sağlar.

Disk Kotası Tam Olarak Neyi Kapsıyor

Disk kotası, hesabına ait tüm verilerin sunucuda kapladığı toplam alandır. Ama yalnızca yüklediğin görselleri ve PHP dosyalarını içermez; çoğu kontrol panelinde MySQL veritabanları, e-posta kutuları, hata günlükleri ve geçici dosyalar da aynı kotadan düşülür. Özellikle e-posta hesapları sessizce büyür: yıllarca birikmiş bir gelen kutusu, web sitesinin tamamından daha fazla yer kaplayabilir.

• public_html içeriği: Tema, eklenti, medya kütüphanesi ve uygulama dosyaları.
• Veritabanları: WordPress, WHMCS veya özel uygulamaların MySQL/MariaDB tabloları.
• E-posta depolama: Maildir formatındaki kutular, ~/mail/ altında tutulur.
• Loglar ve önbellek: error_log dosyaları ve LiteSpeed/Redis önbellek katmanları.

Hangi dizinin ne kadar yer kapladığını SSH erişimin varsa hızlıca görebilirsin:

du -sh ~/public_html ~/mail 2>/dev/null
du -h --max-depth=1 ~/public_html | sort -rh | head -n 15

cPanel kullanıyorsan Disk Usage aracı aynı dökümü grafiksel olarak verir ve genellikle inode kullanımını da gösterir.

inode: Disk Dolmadan Dolan Limit

Megabayt cinsinden bol alanın olmasına rağmen "disk dolu" uyarısı alabilirsin. Bunun nedeni genellikle inode limitidir. Her dosya, klasör ve e-posta mesajı bir inode tüketir; yani 1 KB'lik on bin küçük dosya, tek bir 500 MB'lik videodan çok daha fazla inode harcar. Paylaşımlı hosting paketlerinde inode sınırı genellikle 250.000 ile 500.000 arasında belirlenir.

find ~/public_html -xdev -type f | wc -l
for d in ~/public_html/*/; do echo "$(find "$d" | wc -l)	$d"; done | sort -rn

Cache eklentilerinin ürettiği binlerce küçük dosya ve eski yedekler, inode'u en hızlı tüketen kaynaklardır. Düzenli temizlik, alanı geri kazanmanın en kolay yoludur. Özellikle WordPress'te wp-content/cache ve wp-content/uploads altında yıllar içinde biriken farklı boyutlardaki thumbnail türevleri, tek bir görselin onlarca kopyasını oluşturarak inode sayısını sessizce şişirir. Kullanmadığın görsel boyutlarını functions.php içinden devre dışı bırakmak, hem yeni yüklemelerde inode tasarrufu sağlar hem de yedekleme süreni kısaltır.

Bant Genişliği Nasıl Hesaplanır

Bant genişliği, sunucundan dışarı (ve çoğu sağlayıcıda içeri) akan toplam veri miktarıdır; aylık olarak GB veya TB cinsinden ölçülür. Bir ziyaretçi sayfanı açtığında HTML, CSS, JavaScript, görseller ve font dosyaları indirilir. Sayfanın ortalama boyutunu, aylık sayfa görüntülenmesiyle çarparak kaba bir tahmin çıkarabilirsin:

Aylık trafik ≈ Ortalama sayfa boyutu × Aylık sayfa görüntülenme × Tekrar yükleme katsayısı

Örnek: 2 MB × 50.000 görüntülenme × 1.3 ≈ 130 GB / ay

Buradaki katsayı; tarayıcı önbelleğine girmeyen tekrar ziyaretleri, bot trafiğini ve API çağrılarını telafi etmek içindir. Görsel ağırlıklı veya video barındıran siteler, aynı ziyaretçi sayısıyla kat kat fazla trafik üretir. Tek bir 1080p video, yüzlerce sayfa görüntülenmesi kadar bant genişliği harcayabilir; bu yüzden videoları YouTube veya Vimeo gibi harici platformlara taşımak, origin sunucunun trafiğini rahatlatmanın bilinen en etkili yollarından biridir.

Gerçek kullanımı tahminle değil, ölçümle takip etmek her zaman daha sağlıklıdır. cPanel'in Bandwidth ekranı aylık ve günlük dökümü sunarken, ham log üzerinden de hızlı bir kontrol yapabilirsin:

awk '{sum+=$10} END {printf "%.2f GB\n", sum/1024/1024/1024}' /home/kullanici/access-logs/alanadi.com

Bu komut, Apache/LiteSpeed erişim logundaki onuncu alanda tutulan yanıt boyutlarını toplayarak gerçek çıkış trafiğini gösterir. Anormal bir sıçrama görürsen, çoğu durumda agresif bir bot veya hotlink ile çalınan görseller söz konusudur.

"Sınırsız" Gerçekten Sınırsız mı

Pazarlama metinlerinde sık geçen sınırsız bant genişliği ifadesi, fiziksel bir sonsuzluk değil, adil kullanım (fair use) politikasıdır. Sunucunun CPU, RAM ve I/O kaynakları paylaşımlıdır; tek bir hesap aşırı trafik üretirse askıya alınabilir veya hız sınırlamasına tabi tutulur. Sözleşmedeki AUP (Acceptable Use Policy) maddelerini okumak, ileride sürpriz yaşamamak adına önemlidir. Mütevazı bütçeyle başlamak isteyenler için uygun fiyatlı web hosting paketlerini incelerken bu adil kullanım koşullarına da göz atmak yerinde olur.

Limit Dolunca Ne Olur

İki kaynağın da dolması farklı sonuçlar doğurur ve bu farkı bilmek müdahale önceliğini belirler.

Disk dolduğunda en kritik risk veritabanıdır: MySQL geçici dosya yazamadığında tablolar bozulabilir (corrupted table) ve site beyaz ekrana düşebilir. Bu yüzden disk kotasında genellikle %80 eşiğinde uyarı kuralı tanımlamak iyi bir alışkanlıktır. Bant genişliği bittiğinde dönen 509 hatası ise daha öngörülebilirdir; ay başında sayaç sıfırlandığında site kendiliğinden açılır. Ancak bu süre boyunca arama motorları siteni erişilemez olarak değerlendirebileceğinden, tekrar eden trafik aşımları sıralama açısından da risk oluşturur.

Limitleri Verimli Kullanma Yolları

• Görsel optimizasyonu: WebP/AVIF formatları ve imagemin ile boyutları düşür; hem disk hem trafik kazanırsın.
• CDN devreye al: Cloudflare gibi bir katman, statik dosyaları edge'den sunarak origin bant genişliğini ciddi oranda azaltır.
• Gzip/Brotli sıkıştırma: .htaccess veya LiteSpeed yapılandırmasıyla metin tabanlı içeriği sıkıştır.
• Log rotasyonu: Şişen error_log dosyalarını düzenli döndür, eski yedekleri sil.
• E-posta temizliği: IMAP kutularındaki gereksiz ekleri arşivle veya yerel istemciye taşı.

Bogahost Önerisi: Disk ve trafik kullanımını ayda bir kez gözden geçirmek yerine, kontrol panelinden %75-80 eşiğinde otomatik e-posta uyarısı tanımla. Böylece limit dolmadan önce müdahale eder, gece yarısı site çökmesiyle uğraşmazsın.

Doğru Paketi Seçerken Nelere Bakmalı

Kotalar kâğıt üzerinde büyük görünse bile asıl belirleyici, sitenin gerçek davranışıdır. Düşük trafikli bir kurumsal tanıtım sitesi için 10-20 GB disk fazlasıyla yeterken, görsel galeri veya çok yazarlı bir blog için inode payı ve I/O performansı çok daha kritik hale gelir. Büyüme planın varsa, başlangıçta dar bir pakete sıkışmaktansa esnek yükseltme imkânı sunan bir altyapı tercih etmek mantıklıdır; ihtiyaçlarına uygun bir başlangıç için web hosting çözümlerini kıyaslayarak karar verebilirsin.

Özetle

Bant genişliği akışla, disk kotası ise birikimle ilgilidir; biri ay sonunda sıfırlanır, diğeri sen temizlemedikçe yerinde durur. İkisini de düzenli izleyip görsel optimizasyonu ve CDN gibi basit önlemleri devreye aldığında, çoğu site beklenenden çok daha düşük limitlerle rahatça çalışır. Önemli olan rakamların büyüklüğü değil, kaynaklarını ne kadar verimli kullandığındır.